So sánh kiểm tra thuế và thanh tra thuế: Từ phân tích chuyên sâu đến chiến lược cụ thể

Kiểm tra thuế và thanh tra thuế có gì khác biệt? Là nhà quản trị của doanh nghiệp bạn cần phải phân biệt và hiểu rõ được sự giống hoặc khác nhau giữa thanh tra thuế và kiểm tra thuế. Những rủi ro pháp lý nào doanh nghiệp sẽ phải đối mặt trong từng trường hợp. Trong bài chia sẻ này, KMC sẽ giúp bạn so sánh kiểm tra thuế và thanh tra thuế. Từ quy trình, bản chất pháp lý và đánh giá mức độ nghiêm trọng trong từng tình huống.

So sánh kiểm tra thuế và thanh tra thuế: Khác biệt cốt lõi về bản chất pháp lý

Để giúp bạn dễ dàng phân biệt giữa thanh tra thuế và kiểm tra thuế, dưới đây KMC đã tổng hợp và đưa ra một bảng so sánh chi tiết!

 

Tiêu chí	Thanh tra thuế	Kiểm tra thuế
Khái niệm	Thanh tra thuế là hoạt động của cơ quan quản lý thuế nhằm đánh giá việc chấp hành pháp luật của người nộp thuế, xác minh và thu thập chứng cứ để xác định hành vi vi phạm pháp luật về thuế dựa trên cơ sở phân tích thông tin, dữ liệu liên quan đến người nộp thuế.	Hoạt động kiểm tra thuế là hoạt động thường xuyên mang tính nghiệp vụ của cơ quan quản lý thuế nhằm đánh giá tính đầy đủ, chính xác của các thông tin, chứng từ trong hồ sơ thuế hoặc đánh giá việc tuân thủ pháp luật của người nộp thuế.
Phạm vi	– Khi phát hiện cơ quan, tổ chức, cá nhân có dấu hiệu vi phạm pháp luật về thuế – Để giải quyết khiếu nại, tố cáo về thuế – Chia tách, sáp nhập, hợp nhất, giải thể, phá sản, cổ phần hóa – Thanh tra người nộp thuế theo yêu cầu của thủ trưởng cơ quan Thuế các cấp hoặc Bộ trưởng Bộ Tài chính – Theo kiến nghị của Kiểm toán nhà nước, kết luận của Thanh tra nhà nước và cơ quan khác có thẩm quyền	– Kiểm tra từ hồ sơ thuế – Kiểm tra với trường hợp có dấu hiệu vi phạm pháp luật – Kiểm tra hoàn thuế – Kiểm tra theo kế hoạch, chuyên đề – Kiểm tra theo kiến nghị của Kiểm toán nhà nước, Thanh tra nhà nước, cơ quan khác có thẩm quyền. – Kiểm tra đối với người nộp thuế chia, tách, sáp nhập, hợp nhất, chuyển đổi loại hình doanh nghiệp, giải thể, chấm dứt hoạt động, cổ phần hóa, chấm dứt hiệu lực mã số thuế, chuyển địa điểm kinh doanh dẫn đến thay đổi cơ quan thuế quản lý. – Kiểm tra đột xuất: Kiểm tra theo đơn tố cáo; Kiểm tra theo chỉ đạo của Thủ trưởng cơ quan thuế hoặc theo chỉ đạo của Thủ trưởng cơ quan thuế cấp trên; Kiểm tra theo đề nghị của người nộp thuế (chia, tách, sáp nhập, hợp nhất, chuyển đổi loại hình doanh nghiệp, giải thể, chấm dứt hoạt động, cổ phần hóa, chấm dứt hiệu lực mã số thuế, chuyển địa điểm kinh doanh dẫn đến thay đổi cơ quan thuế quản lý); Kiểm tra trước hoàn thuế; Kiểm tra theo đề xuất sau khi kiểm tra tại trụ sở cơ quan thuế; Các trường hợp kiểm tra đột xuất khác.
Mục đích	Đánh giá việc chấp hành pháp luật của người nộp thuế; xác minh và thu thập, phân tích thông tin, dữ liệu liên quan đến người nộp thuế	Nhằm đánh giá tính đầy đủ, chính xác của các thông tin, chứng từ trong hồ sơ thuế hoặc đánh giá việc tuân thủ pháp luật về thuế của người nộp thuế
Thời gian	Tùy thuộc vào tính chất của mỗi cuộc thanh tra nhưng không quá 45 ngày làm việc đối với một cuộc thanh tra do Tổng cục Thuế tiến hành, không quá 30 ngày, làm việc đối với một cuộc thanh tra do Cục Thuế tiến hành Trường hợp cần thiết phải gia hạn thời gian thanh tra thì phải đảm bảo nguyên tắc: – Tổng thời gian thanh tra (gồm cả thời gian gia hạn) đối với cuộc thanh tra do Tổng cục Thuế tiến hành không quá 70 ngày làm việc. – Tổng thời gian thanh tra (gồm cả thời gian gia hạn) đối với cuộc thanh tra do Cục Thuế tiến hành không quá 45 ngày làm việc.	Thời hạn kiểm tra được xác định trong quyết định kiểm tra nhưng không quá 10 ngày làm việc tại trụ sở của người nộp thuế. Thời hạn kiểm tra được tính từ ngày công bố quyết định kiểm tra; trường hợp phạm vi kiểm tra lớn, nội dung phức tạp thì người đã quyết định kiểm tra có thể gia hạn 01 lần nhưng không quá 10 ngày làm việc tại trụ sở của người nộp thuế
Quy mô	Có quy mô rộng hơn, có thể sẽ thanh tra số liệu kế toán ghi trong Quyết định thanh tra và thanh tra những số liệu kế toán từ những đợt kiểm tra trước	Chỉ kiểm tra số liệu kế toán trong kỳ kiểm tra ghi trong Quyết định kiểm tra đó
Cơ quan có thẩm quyền	Tổng cục Thuế, Cục Thuế	Cục Thanh tra – Kiểm tra thuế, Vụ, Phòng, Đội được giao chức năng, nhiệm vụ kiểm tra thuế thuộc cơ quan thuế các cấp

 

Như vậy hiểu đơn giản thì:

• Thanh tra thuế có phạm vi sâu hơn, là hoạt động có tính chất sâu rộng và nghiêm trọng hơn và được thực hiện khi có dấu hiệu vi phạm, theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền.
• Kiểm tra thuế sẽ ở phạm vi nhỏ hơn, tập trung vào một hoặc một vài nội dung cụ thể như kiểm tra hồ sơ khai thuế, kiểm tra hoàn thuế… Kiểm tra thuế diễn ra thường xuyên hơn và mức độ can thiệp vào hoạt động kinh doanh thấp hơn.

Hậu quả pháp lý và các khoản phạt tiềm ẩn từ thanh tra thuế & kiểm tra thuế

Như KMC đã so sánh kiểm tra thuế và thanh tra thuế ở phía trên thì thanh tra thuế có phạm vi rộng hơn và thường được thực hiện khi phát hiện dấu hiệu vi phạm. Vậy nên nguy cơ, hậu quả của những sai sót thuế sẽ lớn hơn rất nhiều.

Vậy hậu quả pháp lý và khoản phạt thực tiễn như thế nào? Dưới đây là những con số và thông tin cụ thể:

Đối với kiểm tra thuế

Kết quả của một cuộc kiểm tra thuế thường dẫn đến một trong hai kịch bản. Thứ nhất, hồ sơ được xác nhận hợp lệ và không có điều chỉnh. Thứ hai, cơ quan thuế phát hiện sai sót và ban hành quyết định xử lý vi phạm hành chính về thuế. Các khoản phạt trong trường hợp này chủ yếu bao gồm:

• Phạt chậm nộp tiền thuế: Mức 0,03% mỗi ngày tính trên số tiền thuế chậm nộp, theo quy định tại Điều 59 Luật Quản lý thuế 2019.
• Phạt vi phạm thủ tục thuế: Từ 200.000 đồng đến 5.000.000 đồng tùy theo hành vi cụ thể.
• Phạt khai sai dẫn đến thiếu số thuế phải nộp: Mức phạt 20% trên số thuế khai thiếu, cộng với tiền chậm nộp.
• Phạt trốn thuế: Từ 1 đến 3 lần số thuế trốn, áp dụng khi có hành vi gian lận rõ ràng.

Nhìn chung, hậu quả của kiểm tra thuế mang tính hành chính và chủ yếu là tài chính. Doanh nghiệp vẫn giữ được hoạt động kinh doanh bình thường và có thể khắc phục bằng cách nộp bổ sung.

Đối với thanh tra thuế

Hậu quả của thanh tra thuế nghiêm trọng hơn ở nhiều cấp độ:

• Phạm vi thanh tra rộng hơn đồng nghĩa với việc số tiền truy thu tiềm ẩn lớn hơn, có thể lên tới hàng chục tỷ đồng đối với doanh nghiệp sản xuất lớn.
• Mức phạt áp dụng trong kết luận thanh tra thường ở khung cao nhất của hành vi vi phạm tương ứng.
• Kết luận thanh tra thuế có thể là căn cứ để cơ quan thuế chuyển hồ sơ sang cơ quan công an điều tra khi phát hiện dấu hiệu tội phạm về trốn thuế theo Điều 200 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017).

Theo Điều 200 Bộ luật Hình sự, hành vi trốn thuế có thể bị phạt tiền từ 100 triệu đồng đến 500 triệu đồng, phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm đối với cá nhân, và mức cao nhất lên tới 7 năm tù nếu gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng. Đối với pháp nhân thương mại, mức phạt tiền có thể lên tới 10 tỷ đồng hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn.

Xem thêm: Bao lâu thanh tra thuế một lần?

Các trường hợp doanh nghiệp dễ bị thanh tra thuế

Hoạt động thanh tra thuế là nỗi lo của nhiều doanh nghiệp. Ngoài việc chuẩn hóa hệ thống đảm bảo tính chuẩn xác và tuân thủ ngay từ đầu thì bạn cũng cần lưu ý về một số những nguyên nhân có thể khiến doanh nghiệp dễ bị thanh tra thuế đột xuất.

Dựa trên kinh nghiệm tư vấn cho nhiều doanh nghiệp, KMC nhận thấy một số dấu hiệu thường xuyên kích hoạt quyết định thanh tra thuế:

• Doanh nghiệp liên tục báo lỗ nhưng vẫn mở rộng sản xuất: Đây là dấu hiệu điển hình của chuyển giá hoặc khai sai chi phí.
• Doanh nghiệp có hoàn thuế GTGT lớn, thường xuyên: Hoạt động kiểm tra hoàn thuế có thể chuyển thành thanh tra nếu phát hiện dấu hiệu bất thường.
• Doanh nghiệp bị phát hiện sử dụng hóa đơn không hợp pháp: Đây là căn cứ trực tiếp để chuyển sang thanh tra toàn diện.
• Doanh nghiệp có sự thay đổi bất thường về người đại diện pháp luật hoặc trụ sở: Thường kích hoạt rà soát rủi ro.

Những dấu hiệu này không có nghĩa là doanh nghiệp chắc chắn bị thanh tra, nhưng chúng làm tăng đáng kể xác suất nằm trong danh sách rủi ro cao của cơ quan thuế.

Khi nào một cuộc kiểm tra thuế chuyển thành thanh tra thuế?

Theo quy định hiện hành, một cuộc kiểm tra thuế có thể chuyển thành thanh tra thuế khi phát hiện các dấu hiệu sau:

• Phát hiện hành vi trốn thuế, gian lận thuế có tổ chức.
• Phát hiện sử dụng hóa đơn bất hợp pháp với số lượng lớn hoặc giá trị lớn.
• Phát hiện dấu hiệu chuyển giá không hợp lý trong các giao dịch liên kết.
• Phát hiện hành vi vi phạm pháp luật về thuế có dấu hiệu tội phạm.
• Doanh nghiệp không hợp tác hoặc cản trở hoạt động kiểm tra.

Khi bất kỳ dấu hiệu nào xuất hiện, cơ quan thuế có thẩm quyền chuyển hồ sơ sang thanh tra để điều tra toàn diện hơn. Đây là lý do tại sao doanh nghiệp cần xử lý nghiêm túc ngay từ giai đoạn kiểm tra, không nên xem nhẹ bất kỳ yêu cầu giải trình nào từ cơ quan thuế.

Quy trình thanh tra thuế tại trụ sở người nộp thuế: Doanh nghiệp cần chuẩn bị những gì?

Quy trình thanh tra tại trụ sở người nộp thuế bao gồm các bước chính sau:

Bước 1: Chuẩn bị và ban hành quyết định thanh tra

Cơ quan thuế tập hợp tài liệu từ hồ sơ khai thuế, hóa đơn, chứng từ, thông tin từ các cơ quan liên quan để phân tích trước. Sau đó, quyết định thanh tra được ban hành và gửi đến doanh nghiệp, nêu rõ phạm vi, thời kỳ và thành phần đoàn thanh tra.

Bước 2: Tiến hành thanh tra tại trụ sở

Đoàn thanh tra làm việc trực tiếp với doanh nghiệp, yêu cầu cung cấp tài liệu, đối chiếu số liệu, và ghi nhận các sai phạm nếu có. Doanh nghiệp có quyền giải trình và bổ sung tài liệu trong quá trình này.

Bước 3: Kết luận thanh tra

Đoàn thanh tra lập biên bản và dự thảo kết luận, sau đó trình thủ trưởng cơ quan thuế phê duyệt. Kết luận thanh tra là văn bản có hiệu lực pháp lý, buộc doanh nghiệp phải thực hiện các biện pháp khắc phục trong thời hạn quy định.

Bước 4: Xử lý sau thanh tra

Doanh nghiệp nộp tiền truy thu và tiền phạt, hoặc thực hiện các biện pháp khắc phục khác. Trong trường hợp có dấu hiệu tội phạm, hồ sơ được chuyển sang cơ quan điều tra.

Một khi đã bắt đầu cuộc thanh tra thuế thì nó không thể dừng lại! Tuy nhiên để có thể chủ động kiểm soát chất lượng của cuộc thanh tra thuế, doanh nghiệp nên bắt đầu bằng cách chuẩn bị kỹ lưỡng.

Chuẩn bị sẵn sàng đầy đủ thông tin, số liệu, tài liệu theo yêu cầu của cơ quan thuế. Đảm bảo tính hợp tác, tuân thủ để cho thấy doanh nghiệp luôn sẵn sàng trước mọi quyết định thanh tra, kiểm tra theo quy định của pháp luật.

Chiến lược quản trị rủi ro thuế dành riêng cho doanh nghiệp

Là nhà quản trị doanh nghiệp bạn vẫn luôn lo lắng trước mỗi đợt thông báo kiểm tra, thanh tra thuế. Thay vì luôn lo ngại với những sai phạm có thể phát sinh trong hệ thống thuế – kế toán của doanh nghiệp, bạn cần tập chung vào một chiến lược toàn diện để giảm thiểu rủi ro bị thanh tra cũng như rủi ro về sai phạm.

Từ kinh nghiệm tư vấn thuế – kế toán chuyên sâu cho hàng nghìn doanh nghiệp, dưới đây KMC xin được khuyến nghị bạn một số biện pháp thực tiễn:

• Rà soát định kỳ hồ sơ giá chuyển nhượng: Đảm bảo tuân thủ Nghị định 132/2020/NĐ-CP và các cập nhật mới nhất.
• Chuẩn hóa hệ thống kế toán: Sử dụng hệ thống kế toán thống nhất để theo dõi, kiểm soát sát sao từng hoạt động, từng hạng mục.
• Kiểm tra chéo hóa đơn đầu vào: Xác minh tính hợp pháp của nhà cung cấp trước khi kê khai khấu trừ thuế GTGT.
• Xây dựng quy trình giải trình nội bộ: Chuẩn bị sẵn các lập luận và tài liệu chứng minh cho các giao dịch trọng yếu.
• Đào tạo đội ngũ kế toán về các dấu hiệu rủi ro: Giúp phát hiện sớm các sai sót trước khi cơ quan thuế phát hiện.
• Tham vấn chuyên gia thuế độc lập trước các giao dịch lớn: Đặc biệt là các giao dịch liên kết, hoàn thuế, và tái cấu trúc doanh nghiệp.

Việc chủ động quản trị rủi ro không chỉ giúp doanh nghiệp tránh được các cuộc thanh tra không cần thiết mà còn tạo lợi thế trong trường hợp bị kiểm tra hoặc thanh tra, bởi vì hồ sơ và lập luận đã được chuẩn bị từ trước.

Trên đây KMC đã giúp bạn so sánh kiểm tra thuế và thanh tra thuế để dễ dàng phân biệt giữa hai khái niệm và có sự chuẩn bị sẵn sàng về tâm thế trước mỗi đợt thanh tra và kiểm tra.

Nếu như bạn đang gặp vướng mắc về hệ thống thuế – kế toán nội bộ, bạn lo ngại trước đợt thanh tra, kiểm tra thuế sắp tới. Hãy liên hệ ngay KMC – đơn vị tư vấn và cung cấp giải pháp thuế, kế toán chuyên nghiệp với hơn 15 năm kinh nghiệm hoạt động. Chúng tôi với những chuyên gia kế toán dày dặn kinh nghiệm sẽ tư vấn, phân tích, đánh giá cho đến hỗ trợ xử lý vấn đề, chuẩn hóa lại hệ thống kế toán của bạn.

Đảm bảo sự chuẩn xác, tính tuân thủ giúp doanh nghiệp có thể tự tin trước mọi cuộc thanh tra, kiểm tra dù là định kỳ hay đột xuất.

Xem thêm: Dịch vụ soát xét thuế chuyên sâu tại KMC!

Nhận tư vấn ngay từ chuyên gia hoặc cần sự hỗ trợ từ chuyên sâu từ nhân sự kế toán giàu kinh nghiệm bạn hãy liên hệ hotline KMC: +84814894789.